Godziny otwarcia

w sezonie od maja do września

poniedziałek NIECZYNNE
wtorek 9.00-17.00
środa 9.00-17.00
czwartek 9.00-17.00
piątek 9.00-17.00
sobota 9.00-17.00
niedziela 9.00-17.00


po sezonie od października do kwietnia

poniedziałek NIECZYNNE
wtorek 8.00-16.00
środa 8.00-16.00
czwartek 8.00-16.00
piątek 8.00-16.00
sobota 8.00-16.00
niedziela 8.00-16.00

Czytaj więcej

Ceny biletów

normalny 7.00zł
ulgowy 5.00zł
bilet rodzinny (2+1) 13.00zł
bilet rodzinny (2+2, 2+3, 1+3) 16.00zł
przewodnik (do 35 osób) 35.00zł

WSTĘP BEZPŁATNY NA WYSTAWY STAŁE:

MAJ-WRZESIEŃ: CZWARTEK

PAŹDZIERNIK-KWIECIEŃ: NIEDZIELA

Czytaj więcej

O ludowych meblach mazurskich

Muzeum Mazurskie w Szczytnie posiada cenną kolekcję mebli ludowych tego regionu liczącą 46

przedmiotów, w tym 13 skrzyń, 6 kredensów, 4 szafy ubraniowe, 1 szafkę wiszącą, 4 ławy, 13 krzeseł i zydli, 3 kołyski, 1 łóżko i 1 stół. Zasadniczą część obecnego zbioru stanowią meble ocalałe po wojnie z by­łego Muzeum Krajoznawczego, które zorganizowano w Szczytnie na początku 1925 r. Meble te zostały zebrane w latach dwudziestych naszego wieku i pre­zentowały urządzenie tradycyjnej izby chłopskiej. Część kolekcji zebrano w te­renie w pierwszych latach powojennych. Dzisiaj trudno autorytatywnie stwier­dzić, które egzemplarze w obecnym zbiorze pochodzą z dawnego muzeum, a któ­re zabezpieczono z terenu już w okresie powojennym, ponieważ pochodzenia ani jednych ani drugich nie określono dokładnie w księgach inwentarzowych.


Fot. Rogal

Do najliczniejszych mebli w Muzeum Mazurskim w Szczytnie należą skrzy­nie. Niestety, niewiele wiemy o ośrodkach stolarskich, które zajmowały się wy­robem ludowych mebli na Warmii i Mazurach. Wiadomo jednak, że ich szczyto­wy rozwój przypada na 1 poł. XIX w. Skrzynie wyrabiano najczęściej z drewna sosnowego lub dębowego i bogato ozdabiano malowanymi ornamentami o mo­tywach roślinnych lub figuralnych. Zdobione były również szafy służące do przechowywania ubrań. Szaf takich Muzeum posiada 4, w tym dwie z malowa­nym ornamentem figuralnym. Jedną z nich jest szafa z Karwicy, szczególnie cenna i interesująca z tego powodu, że na wewnętrznej stronie drzwi ma pol­skie napisy, które w sposób oczywisty świadczą o polskości jej użytkowników. Podobną zdobność wykonania wykazują kredensy kuchenne i zbliżone funkcjo­nalnie do kredensów "rogale", czyli narożne szafki kuchenne umieszczane w jednym z kątów izby. Reprodukowany na "rogal" jak i dwa inne, znajdujące się w zbiorze Muzeum, mają oryginalne tło ciemnozielone.


Fot. Ława z przerzucanym oparciem

Na uwagę zasługują również dwie ławy z przerzucanym oparciem, których zaplecki wycinane są w ażurowy motyw - jedna w kolorze brązowym, druga w zielonym. Inny, bardzo oryginalny rodzaj ławy to ława ze Starych Kiełbonek z wygiętymi na zewnątrz bocznymi oparciami.


Fot. Stół mazurski

Stół mazurski konstrukcję ma prostą, a zdobienie ogranicza się do wycięć w poprzecznych listwach i krawędziach spodu Muzeum posiada tylko jeden taki stół. Sporą grupę w kolekcji mebli stanowią zydle, których zaplecki mają ozdobnie wycięte krawędzie i otwory w kształcie serc, listków koniczyny itd. Zydle te są utrzymane w kolorze brązowym. Dwa zydle zielone przypominają w stylu krzesła "chippendale".


Oprócz zydli używane były też krzesła z siedziskami wyplatanymi z owsia­nej słomy. W zbiorach Muzeum Mazurskiego w Szczytnie znajdują się trzy takie krzesła. W kolekcji są też łóżka z tzw. podniebziem, czyli rodzajem baldachimu. Przyczepiano do niego zasłonę z kraciastego materiału wykończonego od dołu szydełkową koronką. Małe dzieci sypiały w kołyskach na biegunach.

Do najcenniejszych, najstarszych i jednocześnie najbardziej wartościowych artystycznie mebli znajdujących się w Muzeum Mazurskim w Szczytnie zaliczyć należy malowane szafy, wszystkie malowane skrzynie, ławy z przerzu­canym oparciem, kredensy, zydle, krzesła wyplatane słomą oraz stół.


Fot. Szafa malowana

Styl meblarstwa mazurskiego charakteryzuje się wielopolową dekoracją malarską, w której dominują motywy roślinne, i swoistą oprawą "architekto­niczną" z profilowanych listewek. Ulubione motywy zdobnicze to kwiaty, bu­kiety kwiatów, kwiaty w doniczkach, wici listne i kwietne, przeważnie mocno stylizowane. Oprócz motywów roślinnych czasem występują także figuralne (np. skrzynia z Szyman Dużych, szafa z Borków Rozoskich).

Już przed I wojną światową, a szczególnie w okresie XX-lecia międzywo­jennego, dawne meble malowane uważane były przez młode pokolenie za do­wód zacofania. Około 1930r. H. Tiska pisał:

"W naszym okręgu dziś nie ma nawet choćby jednej chłopskiej izby dawnego rodza­ju, aby ją można było po prostu przeszczepić do muzeum... Poszczególne meble po­zbierano zewsząd z biegiem czasu, przy czym trzeba było się pogodzić z pewnymi różnicami w czasie, a w związku z tym oczywiście z różnicami formy i techniki. W każdym razie nie ma między nimi ciał obcych, czyli wyrosłych gdzie indziej, ani­żeli na obszarze powierzonym". H. T i s k a, Meble chłopskie dawniej a dziś, zob. spis literatury, s. 48.

Z cytatu tego wynika także, że mazurskie meble ludowe były wytwarzane na własnym terenie.

Fot. Skrzynia malowana

Opracowując inwentarz zbiorów mebli natrafiono na szereg niejasności m.in. dlatego. że nie zachowały się inwentarze dawnego muzeum sprzed 1945r., stąd trudności w dokładnym datowaniu obiektów, jak również poza nielicznymi wyjątkami, w ustaleniu proweniencji. Po 1945r. sporo zamieszania wprowadzo­no również używając określenia "zbiory poniemieckie" tak w stosunku do sta­rych zbiorów muzeum, jak i bieżąco nabywanych po wyzwoleniu. Odnośnie zbiorów sprzed 1945r. częściowo pomocny okazał się odnaleziony dość późno, bo w 1971r., artykuł H. T i s k i, byłego kierownika muzeum w okresie nie­mieckim. Na podstawie tego artykułu wiemy jakie obiekty z zakresu meblarst­wa były w dawnym muzeum. Zebranie możliwie pełnych wiadomości o później nabytych meblach wymaga dalszych poszukiwań.


A oto przykłady mebli najcenniejszych lub najbardziej interesujących:


Skrzynie malowane

  • Skrzynia z b. pow. szczycieńskiego, 133,5 x 65 x 78 cm, pomalowana na niebiesko, spoczywa na ramowej podstawie ozdobnie wycinanej od dołu. W ścianie licowej wyodrębnione są dwa pola ornamentacyjne w kształcie kwadratów obwiedzionych profilowanymi listwami. Motywem zdobniczym jest bukiet kwiatów umieszczonych w koszyku na tle czarnym. Między tymi polami malunek stylizowanej gałązki kwiatu, na wieku ślady malowanego ornamentu kwietnego.

  • Skrzynia z b. pow. szczycieńskiego, 111 x 49 x 65 cm. Spoczywa na ramowej podstawie ozdobnie wyciętej od dołu. Ściana licowa po­dzielona jest na pięć pól ornamentacyjnych, z których trzy mniejsze pola w kształcie wydłużonych prostokątów obwiedziono profilowanymi listwami. W środkowym polu na czerwonym tle malowane są stylizowane tulipany, w pozostałych dwóch bocznych - wijące się gałązki kwiatów. Podobny motyw występuje na wieku. W dwóch polach centralnych na zielonym tle namalowane są stylizowane gałązki chryzantem. Na czerwonych ścianach bocznych widnie­je gałązki kwiatu ujęte w namalowane ramki. Ramę podstawy od frontu wypeł­nia motyw stylizowanej gałązki umieszczonej w dwóch namalowanych leżących prostokątach.

  • Skrzynia, b. woj. olsztyńskie, 118 x 55 x 68 cm, postawio­na na czworobocznej ramowej podstawie, po bokach ozdobnie wyciętej. Tło utrzymane jest w kolorze niebieskim. Ściana licowa gładka, wypełniona deko­racją trójpolową. W kwadratowych malowanych ramkach na ceglastym tle białe kwiaty. Na ramie podstawy od frontu wymalowane są dwa podłużne prosto­kątne pola z kwiatkami. Podobny motyw kwiatowy występuje na ścianach bocz­nych.

  • Skrzynia, b. woj. olsztyńskie, 119 x 55 x 67 cm, spoczywa na ramowej podstawie z profilowaną listwą. Ornamentowane są ściana licowa i ściany boczne. Ściana licowa jest gładka, wypełniona dekoracją dwupolową. Pomiędzy polami gałązka z drobnymi listkami, w kształcie podkowy. W malo­wanych kwadratowych podwójnych ramkach dekoracja malarska z różnokolo­rowych kwiatów na tle zielonym. Ornament malowanej ramki występuje też na ramie frontowej podstawy. Ściany boczne wypełnione są malowidłami styli­zowanych tulipanów na tle czerwonym. Tłem skrzyni jest kolor niebieski. Wie­ko niemalowane, dorabiane później. W ścianie licowej i ścianach bocznych skrzyni okrągłe, wycięte otwory.

  • Skrzynia, pow. szczycieński, 107 x 53 x 49 cm, wsparta na ramowej dwudzielnej podstawie, utrzymana w kolorze ciemnym, prawie czarnym. Ozdobnie potraktowana jest tylko ściana licowa koloru zielonego, na którym wyodrębnione są dwa pola zdobnicze przedstawiające bukiet tulipanów na czarnym tle. Skrzynia nie posiada bocznych uchwytów.

  • Skrzynia, Szymany Duże, b. pow. Szczycieński, 91,5 x 41 x 53,5 cm, na ramowej, dwudzielnej podstawie (il. 138). W ścianie licowej wyodrębnione dwa niebieskie pola zdobnicze z namalowanymi postaciami niewiast, jednej w sukni zielonej, drugiej w jasnoniebieskiej. Oba pola otoczone są ornamentem kwiatowym. Podobny motyw ornamentacyjny występuje na wieku skrzyni, lecz bez postaci niewiast. Tłem skrzyni jest kolor wiśniowy. Skrzynia datowana, pochodzi z 1841r.


Szafy malowane

  • Szafa, Karwica, b. pow. piski, 155 x 48 x 200 cm , dwudrzwiowa, na nóżkach, narożniki ścięte. Spód obwiedziony profilowanymi listewkami. Tło szafy w kolorze brązowym, malowidła występują tylko na filunkach drzwi. Górne pola przedstawiają popiersia młodych kobiet ubranych w wydekoltowane suknie, jedna w czerwoną, druga w czarną. Dolne pole lewej płyciny drzwiowej wypełnia obrazek przedstawiający dwa białe budynki na tle lasu, w prawym polu namalowane są same drzewa. Rama przydrzwiowa i szuflady koloru szarego. Wewnątrz szafy na drzwiach napisy w języku polskim.

  • Szafa, woj. olsztyńskie, 120 x 45 x 192 cm , dwudrzwiowa na nóżkach, narożniki ścięte, pokryte namalowanymi bukietami czerwonych i białych tulipanów. Na korunie, filunkach i narożnikach tło niebieskie, ramy boczne drzwi - zielone, płaszczyzny obwodowe drzwi i szuflady - ceglaste. Ściany boczne szafy mają namalowane na niebieskim tle czerwone prostokąty wypełnione motywem wijącej się gałązki z kwiatem. Szuflady oddzielone są od drzwi szafy niebieską, profilowaną listwą.

  • Szafa, Borki Rozoskie, b. pow. szczycieński, 150 x 44 x 211 cm , dwudrzwiowa, przeznaczona na odzież, z gzymsem zwanym koruną i wyodrębnionym spodem obwiedzionym profilowanymi listewkami, na nóżkach. Narożniki szafy ścięte. Malowidła występują na filunkach drzwi, korunie i ścianach bocznych. Na czterech filunkach drzwiowych namalowane są postacie mężczyzn w galowych strojach wojskowych, na dolnych zaś postacie kobiet w długich sukniach i purpurowych płaszczach. Płaszczyzny obwodowe drzwi oraz ściany boczne szafy wypełnia czerwono-biały ornament kwiatowy; na korunie bukiet kwiatów umieszczonych w kielichu. W podstawie szafy dwie szuflady ozdobione dekoracją kwiatową. Tło szafy ciemnoniebieskie.


Kredensy, ławy, krzesła, zydle

Starszy Kustosz Stanisława Ostaszewska



Literatura

  1. G r a b o w s k i Józef, Sprzęt zdobiony w: "Polska Sztuka Ludowa" R. II: 1948, nr 4-5

  2. G r a b o w s k i Józef:- Sztuka ludowa, formy i regiony w Polsce, Warszawa 1967

  3. K l o n o w s k i Franciszek, Ludowe meblarstwo Warmii, Mazur i Powiśla, katalog wy­stawy, Olsztyn 1961